Müasir dövrdə texnologiyanın sürətlə inkişaf etməsi nəticəsində proqramlaşdırma sahəsi ən çox tələbat olan istiqamətlərdən birinə çevrilib. İnternet saytlarının, mobil tətbiqlərin və müxtəlif onlayn platformaların işləməsi üçün həm ön tərəf (front-end), həm də arxa tərəf (back-end) mühəndisliyi vacib rol oynayır. Bir çox insan vebsaytları yalnız dizayn baxımından qiymətləndirir, lakin onların düzgün və etibarlı işləməsini təmin edən əsas güc back-end hissəsində gizlənir. Back-end developer bu sistemin “beyni” kimi fəaliyyət göstərir və bütün verilənlərin, serverlərin və tətbiqlərin arxasındakı prosesi idarə edir. İstifadəçi bir vebsaytda qeydiyyatdan keçəndə, məlumat bazasında yeni məlumat yazılanda və ya hər hansı sorğu göndəriləndə bu əməliyyatların düzgün icrasına məhz back-end developer cavabdeh olur. Bu peşə sahibinin işi çox vaxt istifadəçilər tərəfindən görünməsə də, nəticə etibarilə saytın və ya tətbiqin işləkliyi tam ondan asılıdır. Back-end sahəsi həm texniki bilik, həm də məntiqi düşünmə qabiliyyəti tələb edir. Bu rolu icra edən şəxs müxtəlif proqramlaşdırma dillərini, verilənlər bazası sistemlərini və server arxitekturasını mükəmməl bilməlidir. Beləliklə, back-end developer həm texniki, həm də analitik baxımdan mühüm mütəxəssis sayılır.
Back-end developer kimdir?
Back-end developer vebsaytların və tətbiqlərin “arxa planında” işləyən proqramçıdır. Onun əsas vəzifəsi sistemin məntiqini, məlumat axınını və verilənlər bazası ilə əlaq...
Müasir dövrdə texnologiyanın sürətlə inkişaf etməsi nəticəsində proqramlaşdırma sahəsi ən çox tələbat olan istiqamətlərdən birinə çevrilib. İnternet saytlarının, mobil tətbiqlərin və müxtəlif onlayn platformaların işləməsi üçün həm ön tərəf (front-end), həm də arxa tərəf (back-end) mühəndisliyi vacib rol oynayır. Bir çox insan vebsaytları yalnız dizayn baxımından qiymətləndirir, lakin onların düzgün və etibarlı işləməsini təmin edən əsas güc back-end hissəsində gizlənir. Back-end developer bu sistemin “beyni” kimi fəaliyyət göstərir və bütün verilənlərin, serverlərin və tətbiqlərin arxasındakı prosesi idarə edir. İstifadəçi bir vebsaytda qeydiyyatdan keçəndə, məlumat bazasında yeni məlumat yazılanda və ya hər hansı sorğu göndəriləndə bu əməliyyatların düzgün icrasına məhz back-end developer cavabdeh olur. Bu peşə sahibinin işi çox vaxt istifadəçilər tərəfindən görünməsə də, nəticə etibarilə saytın və ya tətbiqin işləkliyi tam ondan asılıdır. Back-end sahəsi həm texniki bilik, həm də məntiqi düşünmə qabiliyyəti tələb edir. Bu rolu icra edən şəxs müxtəlif proqramlaşdırma dillərini, verilənlər bazası sistemlərini və server arxitekturasını mükəmməl bilməlidir. Beləliklə, back-end developer həm texniki, həm də analitik baxımdan mühüm mütəxəssis sayılır.
Back-end developer kimdir?
Back-end developer vebsaytların və tətbiqlərin “arxa planında” işləyən proqramçıdır. Onun əsas vəzifəsi sistemin məntiqini, məlumat axınını və verilənlər bazası ilə əlaqəni təmin etməkdir. Yəni o, istifadəçinin görmədiyi, lakin hər əməliyyatın düzgün yerinə yetirilməsinə səbəb olan kod hissəsini yazır. Məsələn, siz bir onlayn mağazadan məhsul sifariş edəndə back-end developer tərəfindən yazılmış kod həmin sifarişi serverə göndərir, məlumat bazasına əlavə edir və sizə təsdiq mesajı qaytarır. O, həmçinin təhlükəsizlik, performans və məlumatın bütövlüyü kimi vacib amillərə cavabdehdir. Back-end developer çox vaxt front-end developer, dizayner və sistem administratorları ilə birgə işləyir. Onlar komanda şəklində layihənin həm vizual, həm də funksional tərəfini formalaşdırırlar. Bu mütəxəssislər əsasən Python, PHP, Java, C#, Ruby, Node.js kimi dillərdə proqramlaşdırma aparırlar. Bundan əlavə, MySQL, PostgreSQL, MongoDB kimi verilənlər bazası sistemlərində işləməyi bacarmalıdırlar. Onlar, həmçinin API (Application Programming Interface) hazırlayaraq front-end hissə ilə arxa tərəfi birləşdirirlər. Nəticədə back-end developer sistemin sabit və təhlükəsiz işləməsini təmin edən əsas texniki dayaqlardan biridir.
Back-end developer nə iş görür?
Back-end developerin əsas vəzifəsi sistemin daxili hissəsinin işləkliyini təmin etməkdir. Onun gündəlik işi serverlər, verilənlər bazası və tətbiq məntiqi üzərində fokuslanır. Məsələn, istifadəçi qeydiyyatdan keçəndə və ya hesaba daxil olanda bu əməliyyatların düzgün həyata keçməsi üçün lazımi kodları məhz back-end developer yazır. O, həmçinin məlumatların təhlükəsiz saxlanması və düzgün yönləndirilməsi üçün struktur qurur. Bundan başqa, back-end developer API-lər hazırlayır ki, bu da front-end və server arasında körpü rolunu oynayır. Onlar kodun optimallaşdırılmasına, sistemin sürətinin artırılmasına və nasazlıqların qarşısının alınmasına da cavabdehdirlər. Bir çox hallarda back-end developer sistemdə yaranan texniki problemləri təhlil edir və onların səbəblərini aradan qaldırır. O, həmçinin server arxitekturasını qurur, bulud texnologiyaları ilə işləyir və layihələrin miqyasını artırmaq üçün infrastruktur həlləri tətbiq edir. Məsələn, e-ticarət saytlarında minlərlə istifadəçinin eyni anda daxil olması zamanı sistemin çökməməsi üçün back-end developer performans tənzimləmələri aparır. Onun işi həm texniki, həm də strateji düşünmə tələb edir, çünki hər bir sistem uzunmüddətli və sabit şəkildə işləməlidir.
Back-end developer üçün iş elanlarında hansı vəzifələr göstərilir?
Back-end developer üçün iş elanlarında adətən geniş məsuliyyət sahələri qeyd olunur. Bu elanlarda əsasən “server tərəfli proqramlaşdırma”, “API inteqrasiyası”, “verilənlər bazasının idarə olunması” və “sistemin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi” kimi vəzifələr göstərilir. Məsələn, bir şirkət öz veb platforması üçün back-end developer axtararkən ondan RESTful API-lərin hazırlanması, Node.js və ya Django framework-ləri ilə işləmə təcrübəsi, bulud texnologiyaları (AWS, Azure, Google Cloud) üzrə biliklər və verilənlər bazası modelləşdirmə bacarıqları tələb edə bilər. Bəzi iş elanlarında, həmçinin test yazmaq, CI/CD proseslərini tətbiq etmək, version control sistemlərindən (Git) istifadə etmək bacarığı da vacib sayılır. Şirkətlər back-end developerin komanda ilə işləmə qabiliyyətini və problemləri tez həll etmə bacarığını da qiymətləndirirlər. Elanlarda çox vaxt “front-end komandası ilə əməkdaşlıq”, “performansın artırılması” və “sistemlərin miqyaslaşdırılması” kimi tapşırıqlar qeyd olunur. Bundan başqa, microservice architecture və container texnologiyaları (Docker, Kubernetes) ilə işləmə bacarığı da əlavə üstünlük hesab edilir. Beləliklə, iş elanlarında göstərilən vəzifələr back-end developerin yalnız kod yazan deyil, həm də sistem düşüncəsinə malik mühəndis olduğunu göstərir.
Back-end developer vakansiyalarında hansı bacarıqlar tələb olunur?
Back-end developer olmaq üçün çoxşaxəli texniki bacarıqlara sahib olmaq lazımdır. Ən əsas bacarıq proqramlaşdırma dillərini dərindən bilməkdir. Bu sahədə ən çox istifadə olunan dillər arasında Python, PHP, Java, JavaScript (Node.js), Ruby və C# yer alır. Bundan əlavə, SQL və NoSQL bazaları ilə işləmək bacarığı tələb olunur. Məsələn, MySQL, PostgreSQL, MongoDB və Redis kimi sistemlərdə verilənləri səmərəli şəkildə idarə etmək vacibdir. Back-end developer, həmçinin server arxitekturası, API dizaynı, autentifikasiya və avtorizasiya mexanizmləri haqqında məlumatlı olmalıdır. Git və GitHub kimi versiya idarəetmə sistemlərini effektiv istifadə etmək bacarığı da işəgötürənlər tərəfindən tələb olunur. Müasir dövrdə Docker, Kubernetes, CI/CD prosesləri və bulud texnologiyaları ilə işləmək bilikləri əlavə üstünlük sayılır. Əlavə olaraq, problem həll etmə, məntiqi düşünmə, analitik təfəkkür və komanda işi bacarıqları da mühüm şərtlərdəndir. Bir çox şirkət, həmçinin scrum və ya agile metodologiyası ilə işləmə təcrübəsinə malik mütəxəssislərə üstünlük verir. Beləliklə, uğurlu bir back-end developer həm proqramlaşdırma biliklərinə, həm də texnoloji yenilikləri izləmə qabiliyyətinə malik olmalıdır.
Back-end developer maaşı nə qədərdir?
Back-end developerlərin maaşı onların təcrübəsinə, işlədikləri ölkəyə və şirkətin miqyasına görə dəyişir. Yeni başlayan (junior) back-end developer adətən ilkin mərhələdə orta səviyyəli maaşla işə başlayır, lakin təcrübə artdıqca bu məbləğ xeyli yüksəlir. Azərbaycanda junior səviyyəsində maaşlar təxminən 800–1500 AZN, orta səviyyə (middle) üçün 1500–3000 AZN, senior səviyyə üçün isə 3000–6000 AZN aralığında dəyişə bilər. Beynəlxalq miqyasda isə bu rəqəmlər daha yüksəkdir, məsələn, ABŞ və Avropa ölkələrində təcrübəli back-end developer illik 80,000–150,000 dollar arası gəlir əldə edə bilər. Freelancer kimi çalışan back-end proqramçılar da layihə əsaslı ödəniş alaraq daha çox qazanc əldə edə bilirlər. Maaşa, həmçinin istifadə edilən texnologiyalar da təsir edir — məsələn, Node.js, Go, və ya Python Django üzrə ixtisaslaşan mütəxəssislər daha yüksək gəlir qazana bilirlər. Eyni zamanda, bulud xidmətləri, DevOps bilikləri və təhlükəsizlik sahəsində bacarığı olan back-end developerlər bazarda daha çox dəyər qazanırlar. Beləliklə, bu peşə yalnız yüksək gəlir imkanı deyil, həm də beynəlxalq səviyyədə karyera qurmaq üçün geniş perspektivlər yaradır.
