Karyera səyahətimiz çox vaxt təhsil alarkən başlayır. Əlavə gəlir əldə etmək və ya işi oxuyarkən öyrənmək üçün part-time işə müraciət edirik. İş o yerə çatıb ki, gündüzlər başqa işdə, axşamlar isə başqa işdə işləməli olan vətəndaşların sayı kifayət qədər çoxdur. İqtisadi böhran qorxusu və ailə dəstəyi haqqında danışarkən xərclər və qorxular bir-birinə qarışa bilər. Xülasə, part-time işdə işləmək əlavə gəlir gətirməklə yanaşı, həm də məzun olmadan iş başında öyrənmək prinsipini tələbələrə aşılayır. Bu gün part-time iş haqqında məlumat verəcəyik, amma əvvəlcə part-time iş nədir, part-time iş nə deməkdir? kimi suallara cavab verək:
Part-time iş nədir?
Part-time iş işçi ilə işəgötürən arasında qarşılıqlı razılaşma əsasında formalaşan və normal iş vaxtından az olan müntəzəm iş sistemidir. Qanunun maddələrinə uyğun olaraq part-time iş işçinin normal həftəlik iş vaxtının tam ştatlı əmək müqaviləsi üzrə işçininkindən əhəmiyyətli dərəcədə az olması deməkdir. Bu gün bəzi sözlər ingiliscə qarşılığı ilə cümlələrimizdə öz yerini tutur, part time iş də bu sözlərdən biridir. İngilis dilində hissə "partial" və ya "bölmə" sözünün və "zaman" mənasını verən time sözünün birləşməsidir. Part time azərbaycanca nə deməkdir? sualına cavab; Bu, part-time, yarı-zamanlı ola bilər, lakin iş dünyasında buna adətən part-time kimi istinad edilir ki, bu da ingiliscə istifadəsidir. Hətta iş elanlarında buna part-time işçi müraciəti deyilir. Yəni deyə bilərik ki, bu söz indi dilimizdə oturuşmuş bir sözdür. Part-time iş əmək qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş çevik iş formalarından biridir. İş yerində həftəlik iş vaxtının 2/3 hissəsinə qədər görülən işə aiddir.
Part-time işlərdə iş saatı neçə saatdır?
Əmək Məcəlləsinin 94-cü, “Natamam iş vaxtı” maddəsinin birinci hissəsinə əsasən, əmək müqaviləsi bağlanarkən, habelə əmək münasibətləri prosesində işçi ilə işəgötürənin qarşılıqlı razılığı ilə natamam iş vaxtı — natamam iş günü, yaxud natamam iş həftəsi müəyyən edilə bilər.
Natamam iş vaxtına bəzən qısaldılmış iş vaxtı bəzən isə “yarım ştat” kimi baxırlar. Maddədən göründüyü ki, natamam iş vaxtı gündəlik və ya həftəlik normal iş vaxtının daha az müddətə müəyyən edilən vaxtdır. Mümkündür ki, həmin iş vaxtı öncələr “yarım ştat” kimi istifadə etdiyimiz yəni gündəlik iş vaxtının yarısı qədər də olsun.
Mİsal. İşəgötürən və işçi arasında bağlanan əmək müqaviləsində gündəlik iş vaxtı norması 8 saat yox, 6 saat müəyyən edilib. Artıq bu natamam iş vaxtı hesab edilir.
Əmək Məcəlləsinin 94-cü maddəsinin ikinci hissəsinə əsasən, natamam iş vaxtının müddəti və onun qüvvədə olduğu zamanın — ayın, ilin davamiyyəti tərəflərin razılığı ilə müəyyən edilir.
Mİsal. İşçi işəgötürənə müraciət edərək yaşayış yerinin dəyişməsi səbəbindən onunla bağlanan əmək müqaviləsi üzrə iş vaxtının natamam iş vaxtına keçirilməs ilə bağlı müraciət edir. İşəgötürən və işçinin razılaşmasına əsasən, 6 ay ərzində işçinin iş vaxtı saat 18:00-da yox, saat 17:00-da bitəcək. Uzun iş saatlarını ödəyə bilməyən və ya ailə səbəbi ilə uzun müddət evdən kənarda qala bilməyən şəxslər, oxuyarkən işləmək istəyən tələbələr, iki iş yerindən əlavə gəlir əldə etmək istəyənlər part time iş elanlarına üstünlük verirlər. Part-time vakansiyalar da busy.az'a tez-tez yerləşdirilir.
Tam iş vaxtı yəni full-time nədir?
Tam iş vaxtı part-time işin əksinədir. Tam ştatlı iş prinsipini qəbul edir. Həftəlik iş vaxtı 40 saatdır. Tam iş günü işləyən şəxs əmək qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş bütün hüquqlara malikdir. Bir çox şirkıtlər tez-tez tam ştatlı işçi axtarır. İş elanları arasında ən çox axtarılan və üstünlük verilən tam ştatlı işçilərdir. Tam ştatlı işçilər istənilən sektorda xidmət edə bilər, məsələn, bank, maliyyə, təhsil, avtomobil, sənaye və bu kimi sektorlarda tam ştatlı kadrlar axtarılır. Dövri iş üslubu da var. Artan iş yükü dövrlərində şirkətlər üçün dövri işçi vacibdir. Qısa müddətdə bu iş yükünü azaltmağı hədəfləyir. Şirkətdəki performansından asılı olaraq vaxtaşırı gələn işçi daha sonra tam işə keçə bilər. Bu, əslində işçinin özünü göstərməsi üçün mühüm fürsətdir. Nəhayət, frilanserlik haqqında danışaq.Freelance iş modelində ofisə getməyə ehtiyac yoxdur və adətən evdən işləyir. Tək bir iş yerinə bağlı olmaq tələbi yoxdur, birdən çox sərbəst iş götürülə bilər. Bəzi şirkətlər məxfilik müqaviləsinə uyğun olaraq müəyyən şərtlər təklif edə bilər freelancerlərə. Məsələn, müstəqil tərcüməçi olacaqsınızsa, şirkətdən məxfilik müqaviləsi tələb oluna bilər. Bu sırf şirkətin maraqlarını qorumaq üçündür. Boş vaxtlarını keçirmək və ya ofis mühitində işləmək istəməyənlərin tez-tez istifadə etdiyi bir iş üsuludur. Əslində, işçilərin əksəriyyətinin korona virusu dövründə sərbəst iş modelini mənimsədiyi açıqdır. Freelance iş qapalı ofis mühitinə girmək istəməyən və ya evdən işləyərkən əlavə iş görmək istəyənlər üçün bir çox üstünlüklər gətirəcək. Üstünlüklərdən söz düşmüşkən iş növləri haqqında qısa məlumat verdikdən sonra mövzumuza qayıdaq. Part-time işləmək bir çox üstünlüklərə malikdir. Gəlin part-time işləməyin üstünlüklərinə qısaca nəzər salaq.
Part-time iş elanlarına müraciətin üstünlükləri nələrdir?
Şübhəsiz ki, ən mühüm üstünlüklərdən biri əlavə gəlir əldə etmək imkanıdır. Part-time iş elanları xüsusilə karyerasının başlanğıcında olanlar üçün yaxşı fürsətdir. Çünki bu sahədə çalışan insanlar həm öz peşəkar təcrübələrini qazanır, həm də görmək istədikləri iş üzrə təcrübə keçmək imkanı əldə edirlər. Xüsusilə universitet tələbələri üçün böyük üstünlüklərə malikdir. Məktəb xərclərini ödəməkdən əlavə, iş həyatı ilə bağlı bir çox məlumat da öyrənirlər. Bu, həm də məktəbdən geridə qalan vaxtı keçirmək üçün yaxşı fürsətdir. Part-time işin təkcə tələbələr üçün deyil, digər şəxslər üçün də üstünlükləri var. Məsələn, təqaüdçü gününü daha məhsuldar keçirmək üçün özünü yormadan yarım gün işlərdə işləyə bilər. Part-time iş təkcə işçilər üçün deyil, həm də işəgötürənlər üçün böyük üstünlükdür. Part time iş vakansiyaları Bakı, Gəncə, Mingəçevir, Lənkəran və digər şəhər və rayonlarımızda mövcuddur. Part time vakansiyalar satıcı, kassir, kuryer ilə yanaşı demək olar bütün sahələrdə mövcuddur.
Part-time işlərdə əmək haqqı nə qədərdir?
İndi işin maddi ölçüsünə gəlirik. Part time işlərdə əmək haqqının nə qədər olması sualına dəqiq cavab yoxdur, çünki əmək haqqı işçinin faktiki işlədiyi saatlarla hesablanır. Bu nöqtədə vacib olan işçinin saatlıq maaşıdır. Bu haqq üzrə hesablama aparılır. Bəzi iş yerlərində, iş və satış vəziyyətindən asılı olaraq mükafatlar alına bilər və beləliklə maaş artır.